USG · PRZEWODNIK DLA PACJENTEK

Adenomioza

Objawy, diagnostyka i możliwości leczenia

Adenomioza jest łagodną chorobą macicy, która może powodować bolesne miesiączki, nadmierne krwawienia i przewlekły ból podbrzusza.

Informacje dla pacjentek · Diagnostyka i leczenie · Piśmiennictwo

Ilustracja macicy otoczonej płomieniami na czarnym tle

Leczenie dobiera się indywidualnie. Znaczenie mają objawy, ich wpływ na codzienne życie oraz plany dotyczące ciąży.

01 / 11

Adenomioza — objawy, diagnostyka i możliwości leczenia

Adenomioza jest łagodną chorobą macicy, która może powodować bolesne miesiączki, nadmierne krwawienia i przewlekły ból podbrzusza. U części kobiet wiąże się również z trudnościami z zajściem w ciążę. Współczesna diagnostyka pozwala rozpoznawać ją za pomocą badań obrazowych, dzięki czemu rozpoczęcie leczenia zazwyczaj nie wymaga operacji. Przebieg choroby jest jednak zróżnicowany: niektóre pacjentki mają nasilone dolegliwości, a inne nie odczuwają objawów.

02 / 11

Czym jest adenomioza?

W prawidłowej macicy endometrium, czyli błona śluzowa, wyściela jej jamę. W adenomiozie gruczoły i podścielisko endometrium znajdują się również wewnątrz mięśnia macicy — miometrium. Zmianom tym może towarzyszyć pogrubienie otaczającej tkanki mięśniowej.

Adenomioza może mieć postać rozlaną, obejmującą większy obszar ściany macicy, albo ogniskową, ograniczoną do określonego miejsca. Czasami tworzy zmianę guzowatą określaną jako adenomyoma. Przyczyny powstawania choroby nie zostały ostatecznie wyjaśnione.

Choroba bywa rozpoznawana także u młodych kobiet. Często współistnieje z endometriozą lub mięśniakami, co może utrudniać ustalenie, która z tych nieprawidłowości odpowiada za poszczególne dolegliwości.

03 / 11

Jakie objawy może powodować?

Do najczęściej opisywanych dolegliwości należą:

  • bolesne miesiączki;

  • obfite lub przedłużające się krwawienia miesiączkowe;

  • przewlekły ból w obrębie miednicy;

  • ból podczas współżycia;

  • trudności z zajściem w ciążę.

Żaden z tych objawów nie jest charakterystyczny wyłącznie dla adenomiozy. Część kobiet pozostaje bezobjawowa, a zmiany są wykrywane podczas badania USG wykonywanego z innego powodu.

Nie należy automatycznie przypisywać każdego krwawienia rozpoznanej adenomiozie. Przegląd badań z 2024 roku podkreśla, że ocenę jej związku z nieprawidłowymi krwawieniami utrudniają współistniejące choroby oraz różnice w kryteriach rozpoznania. Konieczne jest uwzględnienie także innych możliwych przyczyn dolegliwości.

04 / 11

Jak diagnozuje się adenomiozę?

Symboliczna ilustracja adenomiozy: macica i lupa

Diagnostyka rozpoczyna się od rozmowy o objawach, miesiączkach, przebytych ciążach, leczeniu i planach rozrodczych. Badanie ginekologiczne dostarcza dodatkowych informacji, ale samo nie wystarcza do rozpoznania.

Badaniem obrazowym pierwszego wyboru jest USG przezpochwowe. Takie postępowanie zalecają wytyczne Asian Society of Endometriosis and Adenomyosis. Rezonans magnetyczny jest badaniem drugiego wyboru, szczególnie gdy wynik USG pozostaje niejednoznaczny lub potrzebna jest dokładniejsza ocena zmian.

Rezonans nie jest konieczny u każdej pacjentki. Metaanaliza bezpośrednio porównująca obie metody wykazała podobną skuteczność diagnostyczną USG przezpochwowego i rezonansu. Żadna z nich nie jest jednak nieomylna. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem objawów, jakości obrazowania i doświadczenia osoby oceniającej badanie.

05 / 11

Formularze MUSA — uporządkowana ocena obrazu USG

Aby ujednolicić opisywanie zmian w mięśniu macicy, międzynarodowa grupa MUSA — Morphological Uterus Sonographic Assessment opracowała wspólne nazewnictwo i definicje cech ultrasonograficznych. W konsensusie opublikowanym w 2022 roku wyróżniono cechy bezpośrednie i pośrednie adenomiozy.

Cechy bezpośrednie obejmują torbiele w mięśniu macicy, wyspy hiperechogeniczne oraz echogeniczne linie i wypustki podendometrialne. Do cech pośrednich należą kulisty kształt macicy, asymetryczne pogrubienie jej ścian, wachlarzowate cieniowanie, naczynia przebiegające przez zmianę oraz nieregularna lub przerwana strefa połączeniowa między endometrium a miometrium.

Na podstawie tej terminologii można tworzyć formularze i protokoły badania, w których lekarz odnotowuje ocenione cechy. Ich zadaniem jest uporządkowanie dokumentacji. Formularz nie zastępuje badania, a liczby zaznaczonych cech nie należy automatycznie przeliczać na procentowe prawdopodobieństwo choroby. Sam podział MUSA nie ustanawia takiego kalkulatora ani jednej, powszechnie przyjętej skali ciężkości adenomiozy.

06 / 11

W jaki sposób ostatecznie potwierdza się rozpoznanie?

Warto odróżnić rozpoznanie kliniczne i obrazowe od potwierdzenia histopatologicznego.

W codziennej praktyce rozpoznanie opiera się na całości oceny lekarskiej oraz charakterystycznym obrazie USG, a w razie potrzeby także rezonansu. U większości pacjentek leczonych zachowawczo nie ma potrzeby uzyskiwania dowodu histologicznego.

Potwierdzenie histopatologiczne polega na wykazaniu gruczołów i podścieliska endometrium w mięśniu macicy w materiale tkankowym, najczęściej po usunięciu macicy. Stanowi ono tradycyjny wzorzec odniesienia w badaniach nad diagnostyką. Nie oznacza to jednak, że należy wykonywać histerektomię wyłącznie po to, aby potwierdzić adenomiozę.

07 / 11

Do czego może prowadzić nieleczona adenomioza?

Nie można przewidzieć jednakowego przebiegu choroby u wszystkich kobiet. W badaniu obserwacyjnym obejmującym 221 pacjentek progresję, zdefiniowaną jako zwiększenie objętości macicy o ponad 20%, odnotowano u około jednej piątej uczestniczek po roku. Wynik ten pokazuje możliwość postępu zmian, ale nie oznacza, że choroba będzie narastała u każdej pacjentki. Nie jest też samodzielnym dowodem, że określona terapia zapobiega progresji.

U kobiet objawowych problemem mogą być utrzymujący się ból oraz krwawienia. Przewlekła utrata krwi może prowadzić do niedoboru żelaza i niedokrwistości.

Badania wskazują również na związek adenomiozy z gorszymi wynikami rozrodu. Metaanaliza wykazała mniejszą częstość uzyskania ciąży klinicznej i większą częstość poronień po leczeniu metodami wspomaganego rozrodu. Opisano także zwiększone ryzyko niektórych powikłań ciąży, w tym porodu przedwczesnego, stanu przedrzucawkowego i krwotoku poporodowego. Są to zależności statystyczne, a nie prognoza dla konkretnej kobiety. Rozpoznanie adenomiozy nie jest równoznaczne z niepłodnością ani z nieuchronnym powikłaniem ciąży.

Nie należy też przedstawiać wszystkich tych zagrożeń jako udowodnionego skutku „braku leczenia”. Większość badań porównuje kobiety z adenomiozą i bez niej, a nie skutki leczenia i świadomego pozostawienia choroby bez terapii.

08 / 11

Jakie są metody leczenia?

Leczenie dobiera się do dominujących objawów, ich wpływu na codzienne życie oraz planów dotyczących ciąży. Wytyczne kanadyjskie wymieniają metody farmakologiczne, zabiegowe i operacyjne. Nie ma jednej terapii odpowiedniej dla wszystkich pacjentek.

09 / 11

Leczenie farmakologiczne

W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się:

  • niesteroidowe leki przeciwzapalne — przede wszystkim w celu ograniczenia bólu;
  • kwas traneksamowy — w celu zmniejszenia nadmiernego krwawienia;
  • system wewnątrzmaciczny uwalniający lewonorgestrel;
  • progestageny, w tym dienogest;
  • złożone preparaty hormonalne;
  • analogi GnRH — w wybranych sytuacjach klinicznych.

Poszczególne metody różnią się działaniem na ból, krwawienia i objętość macicy. Przegląd systematyczny z metaanalizą z 2024 roku wskazał korzystne działanie dienogestu na bolesne miesiączki oraz agonistów GnRH na zmniejszenie objętości macicy. Autorzy zaznaczyli jednak, że ograniczona liczba badań utrudnia jednoznaczne porównanie wszystkich terapii. Wybór leku wymaga uwzględnienia przeciwwskazań, tolerancji i celów leczenia.

10 / 11

Leczenie zabiegowe i operacyjne

U wybranych pacjentek rozważa się usunięcie ogniska adenomiozy z zachowaniem macicy, embolizację tętnic macicznych albo metody niszczenia zmian energią, takie jak skupione ultradźwięki czy ablacja prądem o częstotliwości radiowej. Dostępność tych metod i jakość dowodów dotyczących ich wyników są zróżnicowane. Zachowanie macicy nie oznacza automatycznie udowodnionego zachowania lub poprawy płodności.

Operacje oszczędzające macicę wymagają szczególnie starannej kwalifikacji u kobiet planujących ciążę. Po wycięciu zmian opisywano ryzyko pęknięcia macicy i nieprawidłowego wrastania łożyska, dlatego korzyści i zagrożenia należy omówić przed zabiegiem.

Usunięcie macicy jest leczeniem definitywnym adenomiozy zlokalizowanej w tym narządzie. Rozważa się je przede wszystkim przy istotnych dolegliwościach, gdy pacjentka nie planuje ciąży i nie chce zachowania macicy, zwłaszcza po nieskutecznym leczeniu zachowawczym. Nie jest ono koniecznym następstwem samego rozpoznania.

11 / 11

Źródła naukowe

  1. Dason ES i wsp. Guideline No. 437: Diagnosis and Management of Adenomyosis. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada. 2023;45(6):417–429.e1. Wytyczne kliniczne. DOI: 10.1016/j.jogc.2023.04.008.
  2. Harada T i wsp. The Asian Society of Endometriosis and Adenomyosis guidelines for managing adenomyosis. Reproductive Medicine and Biology. 2023;22. Wytyczne kliniczne. DOI: 10.1002/rmb2.12535.
  3. Harmsen MJ i wsp. Consensus on revised definitions of Morphological Uterus Sonographic Assessment (MUSA) features of adenomyosis: results of modified Delphi procedure. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology. 2022;60:118–131. Konsensus ekspertów. DOI: 10.1002/uog.24786.
  4. Alcázar JL i wsp. Transvaginal ultrasound versus magnetic resonance imaging for diagnosing adenomyosis: A systematic review and head-to-head meta-analysis. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2023;161:397–405. DOI: 10.1002/ijgo.14609.
  5. Moawad G i wsp. Adenomyosis: An Updated Review on Diagnosis and Classification. Journal of Clinical Medicine. 2023;12:4828. DOI: 10.3390/jcm12144828.
  6. Selntigia A i wsp. Adenomyosis: An Update Concerning Diagnosis, Treatment, and Fertility. Journal of Clinical Medicine. 2024;13:5224. DOI: 10.3390/jcm13175224.
  7. Habiba M, Guo SW, Benagiano G. Adenomyosis and Abnormal Uterine Bleeding: Review of the Evidence. Biomolecules. 2024;14:616. DOI: 10.3390/biom14060616.
  8. Borghese G i wsp. Progression of adenomyosis: Rate and associated factors. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2024;167:214–222. Prospektywne badanie obserwacyjne. DOI: 10.1002/ijgo.15572.
  9. Nirgianakis K i wsp. Fertility, pregnancy and neonatal outcomes of patients with adenomyosis: a systematic review and meta-analysis. Reproductive BioMedicine Online. 2021;42:185–206. DOI: 10.1016/j.rbmo.2020.09.023.
  10. Galati G i wsp. The Role of Different Medical Therapies in the Management of Adenomyosis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Clinical Medicine. 2024;13:3302. DOI: 10.3390/jcm13113302.
  11. Bischiniotis S, Mikos T, Grimbizis GF. Surgical Treatment of Adenomyosis. Current Obstetrics and Gynecology Reports. 2024;13:80–87. DOI: 10.1007/s13669-024-00383-0.